Non-firm ATO: wat is het en wat levert het je op?

Een non-firm ATO is een aansluit- en transportovereenkomst zonder gegarandeerde transportcapaciteit: je krijgt korting op je nettarief, maar de netbeheerder mag je aansluiting op piekmomenten beperken. De ACM heeft dit sinds 2024 vastgelegd in de netcode en het instrument is bedoeld voor partijen die flexibel kunnen schuiven met hun stroomverbruik of -invoeding in een gebied waar het net vol zit.

Wat is een non-firm ATO precies?

Een gewone aansluit- en transportovereenkomst (ATO) is "firm": de netbeheerder garandeert dat je op elk moment je volledige gecontracteerde capaciteit kunt gebruiken, dag en nacht, het hele jaar door. Een non-firm ATO laat die garantie los. Je krijgt nog steeds een aansluiting en een contract, maar de netbeheerder mag je transport op momenten dat het net het niet aankan, beperken of tijdelijk stilzetten. In ruil daarvoor betaal je een lager nettarief dan bij een firm-contract.

Het instrument is bedacht voor congestiegebieden: plekken op de netcongestiekaart waar structureel te weinig transportcapaciteit is voor alle aanvragen. Zonder non-firm ATO zou een nieuwe aanvrager in zo'n gebied helemaal geen aansluiting krijgen of in de wachtrij belanden. Met een non-firm ATO krijgt hij wél toegang tot het net, alleen niet altijd tegen volle capaciteit. Voor de netbeheerder ontstaat zo ruimte: bestaande en nieuwe klanten die kunnen schuiven, geven tijdelijk lucht aan het net op de momenten dat het echt knelt.

Het idee komt oorspronkelijk uit de wereld van gasopslag en interconnectoren, waar niet-gegarandeerd transport al langer bestaat. Voor het Nederlandse elektriciteitsnet is het relatief nieuw en de ACM heeft de spelregels ervoor moeten vaststellen in de netcode, omdat een netbeheerder een aansluiting normaal gesproken altijd firm moet aanbieden.

Welke varianten heeft de ACM vastgesteld, en sinds wanneer?

De ACM heeft op 25 januari 2024 het codebesluit non-firm ATO genomen, gepubliceerd op 31 januari 2024. Met dat besluit is in de Netcode elektriciteit de mogelijkheid opgenomen dat een netbeheerder in een congestiegebied een non-firm ATO aanbiedt: een contract zonder gegarandeerde (firme) transportcapaciteit, tegen een korting op het nettarief. Vanaf 1 februari 2024 mochten netbeheerders dit aanbieden; na een jaar, vanaf 1 februari 2025, zijn ze in congestiegebieden verplicht een non-firm ATO aan te bieden aan wie erom vraagt.

Dat eerste besluit ging over één basisvariant: een contract dat in theorie het hele jaar door en voor de volle 100 procent beperkt kan worden als het net dat vereist. Daarna heeft Netbeheer Nederland twee alternatieve transportrechten voorgesteld, die de ACM in het codebesluit alternatieve transportrechten in de netcode heeft opgenomen: een tijdsblokgebonden transportrecht (transport alleen binnen vooraf afgesproken tijdsblokken, bedoeld voor de regionale netten) en een tijdsduurgebonden transportrecht (transport gedurende 85 procent van de uren per jaar, bedoeld voor het landelijke hoogspanningsnet van TenneT). Het doel van die twee transportrechten is dat een afnemer vooraf beter weet waar hij aan toe is, in plaats van een contract dat in theorie het hele jaar geraakt kan worden.

Daarnaast heeft de ACM een aanvullend voorstel van Netbeheer Nederland gepubliceerd voor alternatieve transportrechten, ook bedoeld voor gebieden waar wél voldoende capaciteit is maar waar een goedkoper contract slim gebruik in de daluren beloont. Check bij de eigen netbeheerder en op acm.nl welke variant op dit moment precies wordt aangeboden in jouw regio: dat verschilt per netbeheerder en per congestiegebied, en de precieze voorwaarden worden per gebied vastgesteld.

Hoeveel korting krijg je, en hoe wordt die berekend?

De ACM bevestigt het principe: omdat een non-firm aansluiting niet altijd op volle capaciteit gebruikt kan worden, krijgt de afnemer een korting op het transporttarief. Hoe hoog die korting precies is, hangt af van de netbeheerder, het congestiegebied en de gekozen variant (basisvariant, tijdvak- of tijdsduurgebonden), en staat in de tarievenbladen die elke netbeheerder zelf publiceert voor grootverbruikaansluitingen. Noem hier geen los percentage zonder dat je het bij je eigen netbeheerder hebt teruggevonden voor jouw type aansluiting: het varieert en verandert mee met nieuwe codebesluiten.

Waar de korting wél altijd op is gebaseerd, is de mate van beperking die je accepteert. Hoe vaker en hoe dieper de netbeheerder je transport mag beperken, hoe groter de korting kan zijn: dat is de kern van het instrument. Een tijdsduurgebonden non-firm ATO met een laag aantal beperkingsuren per jaar levert dus een andere korting op dan de basisvariant die in theorie het hele jaar geraakt kan worden. Vraag je netbeheerder altijd om de exacte rekensom voor jouw aansluitcategorie, inclusief een inschatting van hoe vaak beperking in de praktijk voorkomt in jouw gebied.

Voor grootverbruikers loopt dit via de aansluit- en transporttarieven grootverbruik die elke netbeheerder (Liander, Enexis, Stedin, en de kleinere regionale netbeheerders) publiceert op zijn eigen tarievenpagina, met het jaartal erbij. Voor kleinverbruik (aansluitingen tot en met 3 x 80 A) speelt de non-firm ATO in de praktijk vooral bij energy hubs en collectieve aansluitingen, niet bij een los huishouden: zie de gids over energy hubs voor die route.

Wie komt in aanmerking voor een non-firm ATO?

Een non-firm ATO is in de eerste plaats bedoeld voor partijen in een aangewezen congestiegebied: op de netcongestiekaart staat een gebied dan op een status als "structureel geen capaciteit" of "vooraankondiging" voor afname of invoeding. Binnen zo'n gebied biedt de netbeheerder het contract aan wie erom vraagt, sinds 1 februari 2025 verplicht. Buiten een congestiegebied bestaat het instrument niet: daar krijg je gewoon een firm-contract, of je staat in de wachtrij als er echt geen capaciteit is.

In de praktijk is een non-firm ATO vooral interessant voor drie soorten aanvragers. Ten eerste partijen die willen invoeden (zonneparken, windparken, grootschalige batterijopslag) in een gebied waar het net voor invoeding vol zit: zij accepteren dat hun teruglevering af en toe wordt beperkt, in ruil voor het feit dat ze überhaupt kunnen aansluiten in plaats van jarenlang te wachten. Ten tweede bedrijven die willen uitbreiden of een nieuwe aansluiting willen in een rood afnamegebied en die hun proces kunnen verschuiven naar rustigere uren. Ten derde exploitanten van een laadplein die hun laadsessies kunnen spreiden of temporiseren als het net daarom vraagt.

Voor een particulier huishouden met een kleinverbruikaansluiting speelt de non-firm ATO zoals hierboven vermeld nauwelijks een rol: dat instrument is uitgewerkt voor grootverbruik en voor collectieve constructies zoals een energy hub. Wie als huishouden flexibel wil profiteren van een lager tarief in de daluren, kijkt eerder naar een dynamisch energiecontract bij de eigen leverancier.

Wat gebeurt er als de netbeheerder je daadwerkelijk afschakelt?

Bij een non-firm ATO staat vooraf in het contract vastgelegd onder welke voorwaarden en tot welk niveau de netbeheerder je transport mag beperken. Als het net in jouw gebied daadwerkelijk aan zijn grens zit, kan de netbeheerder die beperking activeren: je aansluiting krijgt dan minder capaciteit dan je gecontracteerde volle vermogen, of in het uiterste geval tijdelijk geen transport voor het deel dat non-firm is. Dat gebeurt gericht en tijdelijk, niet als een onaangekondigde stroomstoring: de netbeheerder informeert je vooraf, binnen de termijnen die in het contract en de netcode staan.

Voor een bedrijf betekent dit dat processen die op zo'n moment vol vermogen nodig hebben, tijdelijk moeten worden afgeschaald of verplaatst naar een ander moment. Voor een zonnepark of batterijpark betekent het dat de invoeding op dat moment wordt beperkt: de opgewekte stroom kan dan niet (volledig) het net op, wat gecombineerd wordt met eigen opslag of curtailment. Dit raakt aan dezelfde mechanismen als congestiemanagement, waarbij de netbeheerder via het platform GOPACS vraag en aanbod bij elkaar brengt: het verschil is dat een non-firm ATO een vast onderdeel van je contract is, terwijl congestiemanagement per situatie wordt ingekocht.

Belangrijk om te checken bij je eigen netbeheerder: hoe vaak beperking in de praktijk voorkomt in jouw specifieke gebied, hoe lang van tevoren je een melding krijgt, en of er een maximum staat aan het aantal beperkingsuren per jaar (dat hangt af van de variant, zie hierboven).

Kun je later terug naar een firm-contract?

Ja, in beginsel kun je terugvallen op een firm ATO, maar dan geldt weer de normale procedure: als er in je gebied onvoldoende firme capaciteit beschikbaar is, beland je alsnog in de wachtrij voor een firm-contract, net als elke andere nieuwe aanvrager. De non-firm ATO is dus geen tussenstap die automatisch voorrang geeft op een latere firme aansluiting; het is een eigen contractvorm die je afsluit zolang het je uitkomt.

Sommige netbeheerders bieden binnen het non-firm-aanbod meerdere varianten naast elkaar aan (basisvariant, tijdvak- of tijdsduurgebonden), zodat je kunt overstappen naar een variant die beter past als je flexibiliteit verandert, bijvoorbeeld omdat je een batterij hebt geïnstalleerd waarmee je pieken zelf kunt opvangen. Vraag bij je eigen netbeheerder na welke overstapmogelijkheden er binnen het non-firm-aanbod zijn en of daar kosten aan verbonden zijn. Naarmate het net in een gebied wordt verzwaard, kan de status op de capaciteitskaart overigens ook weer verbeteren, waarna een firm-contract weer gewoon beschikbaar komt.

Non-firm ATO versus capaciteitsbeperkingscontract en GOPACS

Deze drie instrumenten lijken op elkaar omdat ze allemaal draaien om flexibiliteit inruilen voor voordeel, maar ze werken structureel anders. Een non-firm ATO is een vast onderdeel van je aansluitcontract: je tekent ervoor en de korting en de mogelijke beperking gelden structureel, zolang het contract loopt. Een capaciteitsbeperkingscontract (CBC), sinds mei 2026 grotendeels opgevolgd door het bredere capaciteitsturingscontract (CSC), is een apart contract waarbij je tegen een vergoeding toezegt je gecontracteerde capaciteit tijdelijk niet volledig te gebruiken, specifiek om verwachte fysieke congestie op te lossen. GOPACS is het platform van de gezamenlijke netbeheerders waarop dit soort biedingen per situatie worden gematcht: een netbeheerder plaatst een vraag naar flexibel vermogen op een bepaald moment in een bepaalde regio, en marktpartijen bieden daarop.

Het praktische verschil: een non-firm ATO regel je één keer bij het aangaan van je aansluiting en die geldt structureel. Congestiemanagement via GOPACS en een capaciteitsbeperkingscontract of capaciteitsturingscontract zijn instrumenten waarmee je per situatie of per seizoen actief flexibiliteit aanbiedt, vaak bovenop een gewone firme aansluiting, in ruil voor een vergoeding per keer. Een bedrijf kan in theorie beide combineren: een firm-contract voor de basis, met daarnaast losse deelname aan congestiemanagement wanneer dat uitkomt. Meer over de bredere set aan opties naast een non-firm ATO staat in de vergelijking van flexibele contracten voor de spits en in het overzicht van aansluitroutes op deze site.

Drie situaties uit de praktijk

Een zonnepark dat wil invoeden in een gebied dat op de capaciteitskaart rood staat voor invoeding, staat normaal gesproken in de wachtrij totdat het net is verzwaard. Met een non-firm ATO kan de exploitant al eerder aansluiten: op de meeste momenten kan hij gewoon volledig invoeden, en alleen op de momenten dat het net echt vol zit, beperkt de netbeheerder de invoeding. Voor een park met voorspelbare pieken (bijvoorbeeld rond het middaguur bij veel zonuren) is dat een reële afweging tussen eerder starten met minder garantie, of langer wachten op een firm-contract.

Een bedrijf dat wil uitbreiden in een rood afnamegebied en zijn proces deels kan verschuiven, bijvoorbeeld een bakkerij of een assemblagebedrijf met een deel nachtproductie, kan met een non-firm ATO alsnog de gewenste capaciteit krijgen zonder jaren te wachten. De afweging is of de korting op het nettarief opweegt tegen het risico dat een deel van het proces af en toe moet worden afgeschaald. Voor een bedrijf met continue, niet-verplaatsbare productie is een non-firm ATO minder geschikt; kijk dan eerder naar de andere routes in piekvermogen verlagen of naar de bredere vergelijking voor bedrijventerreinen zonder netcapaciteit.

Een laadplein-exploitant in een congestiegebied kan een non-firm ATO combineren met slim laden: de laadsessies worden dan automatisch getemporiseerd op de momenten dat de netbeheerder de aansluiting beperkt, terwijl op andere momenten gewoon met vol vermogen wordt geladen. Omdat laadpleinen doorgaans al software gebruiken om laadsessies te sturen, is de praktische impact van een beperking vaak kleiner dan bij een productieproces. Check bij de eigen netbeheerder of dit voor jouw locatie als kleinverbruik- of grootverbruikaansluiting geldt: dat bepaalt welke tarieven en welke variant van toepassing zijn.

Wat vragen netbeheerders in de praktijk van je?

Voordat een netbeheerder een non-firm ATO aanbiedt of afsluit, wil hij een aantal zaken van je weten en vastleggen. Onderstaande punten komen in de praktijk steeds terug, al kan de precieze procedure per netbeheerder verschillen:

• In welk congestiegebied je aansluiting ligt en welke status (afname of invoeding) daar geldt op de capaciteitskaart.
• Welke variant je wilt: de basisvariant, of een tijdvak- of tijdsduurgebonden variant, voor zover die netbeheerder die al aanbiedt.
• Een inschatting van je flexibiliteit: hoeveel van je verbruik of invoeding kun je daadwerkelijk verschuiven of tijdelijk missen.
• Bewijs van je aansluitwaarde en, bij grootverbruik, je aansluit- en transportcategorie voor de tariefberekening.
• Akkoord met de meet- en communicatie-eisen: de netbeheerder moet je op afstand kunnen beperken en informeren, dus er zijn eisen aan je meetinrichting.
• Een doorlopend contract met opzegtermijn: net als bij een firm ATO leg je iets structureels vast, geen eenmalige afspraak.

Neem voor de exacte procedure en de actuele varianten altijd contact op met je eigen netbeheerder: bekijk hier welke netbeheerder bij jouw adres hoort en check via je adres op de kaart of jouw gebied überhaupt in een congestiestatus zit. Alleen dan is een non-firm ATO relevant.

Veelgestelde vragen

Is een non-firm ATO hetzelfde als een tijdelijke aansluiting?

Nee. Een tijdelijke aansluiting is bedoeld voor een kort gebruik, zoals een evenement of een bouwproject, en heeft een vaste einddatum. Een non-firm ATO is een structurele aansluitovereenkomst zonder einddatum die qua duur lijkt op een gewone (firm) aansluiting, maar waarbij de garantie op volledige capaciteit ontbreekt in ruil voor korting.

Geldt een non-firm ATO ook voor kleinverbruikaansluitingen?

Het instrument is in de eerste plaats uitgewerkt voor grootverbruikaansluitingen (boven 3 x 80 A) in congestiegebieden. Bij kleinverbruik komt het in de praktijk vooral voor bij collectieve constructies zoals een energy hub. Vraag bij je eigen netbeheerder na of non-firm transport voor jouw specifieke, individuele kleinverbruikaansluiting al beschikbaar is.

Moet ik zelf apparatuur installeren om beperkt te kunnen worden?

De netbeheerder moet je aansluiting op afstand kunnen sturen en meten om een non-firm ATO uit te kunnen voeren. Bij grootverbruik hoort daar meestal een aangepaste meetinrichting en communicatievoorziening bij. De exacte technische eisen en wie de kosten daarvan draagt, verschillen per netbeheerder: vraag dit na bij de aanvraag.

Wat als ik het niet eens ben met een beperking die is toegepast?

Je kunt een geschil over de toepassing van je non-firm ATO voorleggen aan je netbeheerder en, als je er niet uitkomt, aan de ACM als toezichthouder op de netcode. Leg voor eigen bewijs vast wanneer en hoe lang een beperking gold, zodat je dit kunt terugleggen bij je netbeheerder.

Kan een non-firm ATO ook voor teruglevering (invoeding) worden afgesloten?

Ja. Voor invoedende partijen zoals zonneparken en batterijopslag in een gebied dat op de capaciteitskaart rood staat voor invoeding, is een non-firm ATO juist bedacht als manier om toch te kunnen aansluiten, met als afruil dat de invoeding af en toe beperkt kan worden. Zie ook de uitleg over teruglevering en zonnepanelen elders op deze site.

Verandert de korting mee als het net in mijn gebied wordt verzwaard?

Als de status op de capaciteitskaart verbetert doordat het net in jouw gebied is verzwaard, kun je met je netbeheerder bespreken of overstappen naar een firm-contract weer mogelijk is. De korting van je bestaande non-firm ATO verandert niet vanzelf: dat vraagt een aanpassing van het contract. Neem hiervoor contact op met je netbeheerder zodra de status wijzigt.